Opinion

08-05-2012 - Het Financieele Dagblad
Door: Stephan Follender, Dirk van Vuuren

Provincies en gemeenten zijn niet blij dat het Rijk hen wil verplichten hun overtollige kasgeld bij de schatkist onder te brengen (FD 4 mei). Het is bekend dat beleggers een kort geheugen hebben, maar dat zou toch niet moeten gelden voor professionele partijen zoals de decentrale overheden? Denk aan de affaires rond Ceteco, Icesave, Lehman Brothers en recent Dexia. Provincies en gemeenten zoeken, al dan niet ‘geholpen’ door bemiddelaars, naar rendement en zijn daarmee aan het beleggen geslagen.

De les die de betreffende beleggers geleerd zouden moeten hebben is dat een hoger rendement een navenant hoger risico betekent. Men kan nu niet voorzichtig genoeg zijn ten aanzien van vooral het tegenpartijrisico. Kies een veilige haven binnen uw invloedssfeer, is het devies. De Nederlandse Staat met zijn AAA-rating is in dat licht een logische partij.

Zo wordt ook voorkomen dat, wanneer het misgaat met beleggingen bij een lagere overheid, het Rijk moet bijspringen. Daarnaast komt schatkistbankieren tegemoet aan de stevige financieringsbehoefte die het Rijk nu heeft.

Ten slotte gaat het om geld dat direct of indirect door de burgers is opgebracht en voor die burgers behouden moet blijven. Dan is het rendement, zoals sommige bestuurders uit de kringen van de lagere overheid als argument tegen schatkistbankieren aanvoeren, helemaal niet overtuigend.

06-04-2012 - CEFIN
Door: Stephan Follender, Dirk van Vuuren

Algemeen wordt aangenomen dat de handel in derivaten zich tussen professionele partijen afspeelt waarbij sprake zou zijn van een voldoende gelijk speelveld. Het thema zorgplicht lijkt daarom nog maar nauwelijks ontwikkelt. Daar zou verandering in moeten komen. 

Derivaten -afgeleide financiële producten- zijn veelvuldig en negatief in het nieuws. Deze ‘verzekeringen’ zouden complex en zelfs giftig zijn en brengen woningcorporaties en pensioenfondsen in de problemen. De derivaten waarover gesproken wordt zijn formeel geen verzekering; er is geen sprake van een uitkering op basis van een schadegeval. Wat is het wel en waarom is de zorgplicht telkens onderwerp van discussie? 

Een derivaat is een transactie tussen 2 partijen met een verschillende visie. Als de middagtemperatuur 5 graden Celsius of meer is, dan betaalt partij A één miljoen Euro aan partij B. Partij B betaalt aan A als het  kouder blijft dan 5 graden. Het moge duidelijk zijn dat partij A verwacht dat het kouder blijft dan 5 graden. Dit is een voorbeeld van een weerderivaat, want ook die bestaan en kunnen worden gebruikt door bijvoorbeeld energiebedrijven of fabrikanten van consumptie-ijs.

Waar draait het nu om bij een derivaat? Natuurlijk moet het instrument bij het risico passen en dient men het instrument scherp te bewaken tijdens de looptijd. Deze business draait echter vooral om informatie over de markt waar het derivaat betrekking op heeft. Bij het voorbeeld van een weerderivaat draait het dus om het kunnen beschikken over superieure historische weerdata en het beter kunnen interpreteren daarvan dan je tegenpartij. Wanneer je veel in weerderivaten handelt beschik je over een gespecialiseerde infrastructuur met eigen meteorologen, statistici en een actuele database. Een dergelijke partij is dus dikwijls in het voordeel, in tegenstelling tot de spreekwoordelijke woningcorporatie of ijsfabrikant. 

De gebruiker c.q. koper van derivaten zal dus moeten trachten om, met eigen mensen of met externe ondersteuning, een gelijk speelveld te creëren. Partij A in het bovenstaande voorbeeld zal er moeite mee hebben zijn data, die uitwijst dat het waarschijnlijk kouder blijft dan 5 graden Celsius, te delen met zijn klant. Dan zou er wel zorg(plicht) geweest zijn maar wellicht geen transactie, zo is de angst. Anderzijds zou de spreekwoordelijke woningcorporatie of ijsfabrikant natuurlijk zijn tegenpartij eens kunnen vragen naar de onderliggende data. Wie weet waar een dergelijke nieuwe vorm van transparantie en zorg toe leidt. De bedragen c.q. belangen zijn groot genoeg voor een andere aanpak.

21-12-2011 - Het Financieele Dagblad
Door: Stephan Follender, Dirk van Vuuren

In het Financieele Dagblad van 3 december stelt Gijs den Brinker dat de magere kasstromen van Tennet zullen aanzwellen tot brede rivieren van geld. Wat is het geval? Tennet, de Nederlandse beheerder van het hoogspanningsnet en 100% staatseigendom, heeft enkele jaren geleden voor bijna 1 miljard Euro een fors deel van het Duitse hoogspanningsnet gekocht.

Na de aankoop van het Duitse netwerk werd duidelijk dat er investeringen van vele miljarden noodzakelijk zijn. Zo lang is de polsstok van Tennet echter niet en dus zit Tennet en daarmee de Nederlandse Staat, in een lastig parket. Voor het verkopen van deze netwerken is het de tijd niet en een kapitaalinjectie door de Staat ligt gevoelig.

Maar hoe zit het dan met het blinkend perspectief van de brede rivieren met geld? Die komen er waarschijnlijk niet; het is logischer om rekening te houden met een kabbelend beekje. De Duitse toezichthouder op de netten heeft er namelijk geen enkel belang bij om de kas te spekken van Tennet en daarmee de Nederlandse Staat. Integendeel, de Duitse industrie en consumenten zullen voor voldoende druk zorgen om de netwerktarieven zo laag mogelijk te houden. Ook in Duitsland is het hemd nader dan de rok.

22-11-2011 - Het Financieele Dagblad
Door: Stephan Follender Grossfeld; Dirk van Vuuren

Een variabele elektriciteitsprijs is als een variabele rente op een hypotheek of als het beleggen in aandelen. Het dilemma is duidelijk: kiezen voor een mogelijke mee- of tegenvaller als gevolg van een variabele prijs of kiezen voor de budgettaire zekerheid van een vaste prijs. Voor de professionele inkoper van elektriciteit is het de vraag hoe sterk een variabele elektriciteitsprijs kan oplopen en voor hoe lang.

Elektriciteit is een commodity die zich niet grootschalig laat opslaan. Prijsschommelingen kunnen daardoor extreem zijn; zelfs een negatieve prijs is niet uitgesloten. Grotere en kleinere prijspieken treden frequent op. Een extreem voorbeeld is de koelwaterproblematiek waarmee elektriciteitscentrales een aantal jaren geleden kampten. De stroomprijs op de elektriciteitsbeurs APX bereikte toen een niveau van 2.000 Euro per megawattuur en schommelde gedurende enkele dagen op een zeer hoog niveau. Let wel, doorgaans bedraagt de elektriciteitsprijs circa 50 Euro per megawattuur. Een veertigvoudige elektriciteitsprijs kan zelfs gedurende een korte periode grote financiële schade aanrichten.

In het Financieele Dagblad van 28 oktober beveelt de heer Nillesen van energiebedrijf Powerhouse het bedrijfsleven aan om in ieder geval een deel van de elektriciteit op variabele basis in te kopen. Uit het voorgaande moge duidelijk zijn dat een stevige risico analyse inclusief ‘what if’ scenario’s hierbij niet mag ontbreken. Evenals een goed onderbouwde visie op de energiemarkt en natuurlijk een onafhankelijk advies. Daarnaast zouden verkopers en inkopers van energie elkaar meer kunnen stimuleren in het denken over energieprodukten waarbij een prijsstijging begrensd wordt en waarbij tegelijk een prijsdaling mogelijk blijft. Dit naar analogie van financiële produkten.

06-09-2011 - Het Financieele Dagblad
Door: Stephan Follender Grossfeld; Dirk van Vuuren

Gasunie, Tennet maar ook woningcorporatie Woonbron zijn recente voorbeelden van organisaties die buiten hun eigen comfortzone actief werden. In het geval van Gasunie en Tennet ging het om de uitbreiding van netbeheeractiviteiten naar buurland Duitsland. Bij Woonbron ging het om een geheel nieuwe activiteit: de aankoop van een cruiseschip. Het zijn allen bedrijven die we vroeger nutsbedrijven noemden en die actief zijn in het relatief beschermde en/of gereguleerde publieke domein.

In Het Financieele Dagblad van 25 augustus stelt de heer Terwisga van drinkwaterbedrijf Vitens dat Nederlandse drinkwaterbedrijven, ondanks hun publieke karakter, internationaal zouden moeten kunnen ondernemen.

Tegelijk stelt Terwisga dat er ‘geen euro publiek geld in internationale commerciële activiteiten zal worden gestopt en dat een zeperd in het buitenland niet ten koste mag gaan van de Nederlandse tarieven’.

Het is aannemelijk dat de eerder genoemde bedrijven exact hetzelfde voornemen hadden. Na honderden miljoenen extra kapitaal en/of afschrijvingen weten we beter. Als de heer Terwisga ook nog stelt dat hij voor Vitens met name kansen ziet in landen als Brazilië en India, dan slaat de schrik je om het hart. Toezichthouders en stakeholders, en dat zijn wij allen, let op uw saeck.

08-08-2011 - Het Financieele Dagblad
Door: Stephan Follender Grossfeld; Dirk van Vuuren

Het energiebedrijf EPZ inspecteert zijn eigen kerncentrale en rapporteert vervolgens een aantal gebreken. Op het eerste gezicht een vreemde gang van zaken, zeker bij een zo serieus onderwerp als kernenergie; een onderwerp waarbij een goede corporate governance letterlijk van levensbelang is.

Toch verdient deze aanpak lof. Het is immers niet de enige inspectie van de kerncentrale. Momenteel vindt er een officiële stresstest plaats bij de kerncentrale in Borssele op last van de Europese Commissie. Het is daarom best moedig — en ook wel handig — dat EPZ alvast zelf met een aantal verbeterpunten komt, al had dat natuurlijk ook eerder gekund, zonder het incident in Japan.

Het zou oud gedrag geweest zijn om de uitkomsten van een eigen onderzoek onder de pet te houden; gedrag dat ongewenst is bij een gevoelig onderwerp als kernenergie. Maximale transparantie van de - commerciële - eigenaar van de kerncentrale is hoogst noodzakelijk, want het legt een fundament voor vertrouwen.

Zonder voldoende vertrouwen heeft kernenergie zeker geen toekomst. De uitkomst van de inspecties en het onomwonden doorvoeren van corrigerende maatregelen is vervolgens bepalend voor het al of niet ontstaan van voldoende draagvlak voor handhaving van de kerncentrale.

Nieuwe - internationale - gebeurtenissen met betrekking tot kernenergie kunnen desondanks roet in het eten gooien; de ‘sentimental risk’ van kernenergie is immens.

04-07-2011 - Het Financieele Dagblad
Door: Stephan Follender Grossfeld, Dirk van Vuuren

Het is net Cirque du Soleil. Het elektriciteitsnet is een ware ‘balancing act’. In Duitsland waren er tijdens de pinksterdagen grote zorgen over het evenwicht: veel zon en een stevige wind leidden tot veel elektriciteitsproductie, afkomstig van het grote aantal zonnepanelen en windmolens. En de zware industrie draaide tijdens de feestdagen op een laag pitje, zodat er weinig verbruik was. Op koude winterdagen kan het omgekeerde gebeuren.

Steeds meer flexibiliteit moet geleverd worden door steeds minder conventionele kolen, gas en kerncentrales.

Een groter aandeel duurzame elektriciteit is alleen realiseerbaar wanneer de conventionele centrales nog flexibeler worden. Ook zijn goede afspraken over flexibiliteit nodig met bijvoorbeeld industriële energiegebruikers en/of grote groepen andere gebruikers. Tegelijk moet vol worden ingezet op het ontwikkelen van technieken om elektriciteit -of gerelateerde energievormen- op grote schaal op te kunnen slaan. Iets wat naadloos past in de Nederlandse ambitie om het energieknooppunt van Europa te zijn. Tijd voor een gecoördineerde R&D inspanning.

14-06-2011 - Het Financieele Dagblad
Door: Stephan Follender Grossfeld, Dirk van Vuuren

Duitsland sluit zijn kerncentrales, zo besloot de Duitse bondskanselier Angela Merkel. In de recent geliberaliseerde Europese energiemarkt is dit een droomscenario en wel voor die energieproducenten die geen kerncentrales bezitten. Ook voor de Nederlandse ambitie van een Europees knooppunt voor de gashandel en -distributie is dit goed nieuws. Het wegvallen van de elektriciteitsproductie door kerncentrales in Duitsland moet opgevangen worden; in Duitsland en elders. Slechts een deel zal opgevangen kunnen worden door duurzame energieproductie, zoals uit wind, zon en biomassa.

Naar verwachting zal het restant van de vervangende elektriciteitsproductie uit nieuwe centrales moeten komen die met fossiele brandstoffen zullen worden gestookt. Naast kolengestookte centrales zullen dit ook gascentrales zijn, want die zijn - in het fossiele palet - het minst vervuilend. Dit betekent extra Europese gasconsumptie en dat past prima bij de rol die Nederland zich heeft toebedacht in Europa, als gasrotonde.

De Nederlandse gasproductie, de nieuwe LNG-terminal op de Maasvlakte, energiebeurs APX-Endex, de Gasunie en daarmee dus de Nederlandse economie zullen profiteren. Recentelijk is dit ook door onderzoeksinstituut Brattle Group in een studie in opdracht van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie bevestigd.

Niet alleen zal de rol van Nederland in de internationale gashandel en -distributie toenemen. Omdat we juist doende zijn om in Nederland veel nieuwe elektriciteitscentrales te bouwen, zal ook daar onze rol in Europa toenemen. Bijvoorbeeld door de groeiende elektriciteitsexport naar Duitsland. Door de steeds beter wordende verbindingen voor internationaal elektriciteitstransport, kunnen we ook hier profiteren; als elektriciteitsrotonde.

09-02-2011 - Het Financieele Dagblad
Door: Stephan Follender Grossfeld, Dirk van Vuuren

De onderliggende waarde is kwijt! Dat was de afgelopen weken de opmerkelijke boodschap over de handel in CO2-rechten. Alsof ten tijde van de Gouden Standaard de goudvoorraad zou zijn gestolen of, meer van deze tijd, alsof aandelen ontvreemd zouden zijn bij het bewaarbedrijf terwijl de aandelen tegelijkertijd op de aandelenbeurzen en via de Over-The-Counter (OTC)-markten verhandeld worden.

De vergelijking met de financiële markten is van belang omdat er vele overeenkomsten zijn tussen de handel in CO2-rechten en de handel in (andere) effecten zoals aandelen, obligaties maar ook elektriciteit- en gasfutures. CO2-rechten worden eveneens zowel op korte termijn als op lange termijn verhandeld; de zogenaamde futures. Er vindt tevens verhandeling en afwikkeling plaats op effecten- c.q. energiebeurzen, ook is er Over-The-Counter (OTC) handel.

En toch is de handel in CO2-rechten op dit moment een geïsoleerd terrein waarbij niet of nauwelijks gebruik wordt gemaakt van de regels, ervaring en infrastructuur van de financiële markten. Het (financiële) toezicht is in hoge mate afwezig en, ook niet onbelangrijk, de wetgever met betrekking tot deze markt is niet het Ministerie van Financiën maar het Ministerie van Infrastructuur en Milieu (voorheen Vrom). Kortom, alle ingrediënten zijn aanwezig voor een steile leercurve en het lijkt alsof malafide 'handelaren' dat ook ontdekt hebben. Het zou daarom goed zijn om deze nieuwe en nog jonge markt zo snel mogelijk onder te brengen in bestaande regelgeving- en toezichtstructuren op de financiële markten, bij voorkeur op Europees niveau.

16-11-2010 - Het Financieele Dagblad
Door: Stephan Follender Grossfeld, Dirk van Vuuren

De Nederlandse regering heeft zojuist aangekondigd te stoppen met haar Fonds Economische Structuurversterking (FES). De baten uit onze bodemschatten komen dus niet meer terecht in een spaarpot. Dat is opmerkelijk voor een land met een spaarcultuur. Een aantal andere landen maakt duidelijk een andere keuze. Neem Noorwegen. Zij stoppen de inkomsten uit hun bodemschatten in een spaarpot en maken alleen gebruik van de rente.

Klinkt logisch en tevens fair ten opzichte van toekomstige generaties. Daarnaast is het natuurlijk uitstekende voor de continuïteit en positie van de BV Noorwegen. Ook andere landen kiezen voor een dergelijke aanpak.

Is het voor Nederland te laat voor een echt fonds? Welnee. Waarom onderzoeken we niet wat er in de wereld op dit vlak te koop is en wat de argumenten zijn? Vervolgens starten we met het model dat ons het beste past. Natuurlijk, hier is enig lef, leiderschap en visie voor nodig maar we kunnen dan echt nog een flinke spaarpot opbouwen. Zeker als je bedenkt dat na onze huidige conventionele gasvoorraad er mogelijk nog iets onconventioneels in het spreekwoordelijke vat zit.